مشترک نیکوست شوید و از آخرین مقالات و تحلیل‌های حوزه سرمایه گذاری با خبر شوید

بلاگ نیک وست

اوراق بدهی چیست؟
آموزشی

اوراق بدهی چیست؟ 

معرفی اوراق بدهی

بسیاری از افراد برای خرید خانه، جهیزیه، ماشین و موارد دیگر اقدام به اخذ وام می‎کنند. موسسات مالی و شرکت‎ها نیز ممکن است برای گسترش فعالیت‎های خود و یا طرح‎های توسعه نیاز به مبلغی داشته باشند و برای تامین آن، وام اخذ کنند. حال شرایطی را در نظر بگیرید که بانک یا هر نهاد دیگری که یک شرکت برای اخذ وام به آن مراجعه می‎کند، توانایی تامین مبلغی را که آن شرکت درخواست می‎کند نداشته باشد. اینجاست که اوراق بدهی کاربرد دارند. در چنین شرایطی یک شرکت برای تامین منابع خود اقدام به انتشار اوراق قرضه یا اوراق بدهی می‎کند و آن را به افراد واگذار می‎کند. بر اساس این اوراق، نهاد یا شرکت صادر کننده متعهد می‏شود که در زمانی مشخص مبلغ معینی را به افراد دارای اوراق قرضه بپردازد. این نوع از اوراق بهادار می‎تواند یک منبع با ریسک پایین برای سرمایه‎گذاری باشد که در آن در زمان مشخص شده شما اصل پول و سود آن را از شرکت منتشر کننده این اوراق دریافت می‎کنید. این اوراق تنها نشان دهنده بدهی شرکت به شما و یا قرضی است که به شرکت داده‏اید و هیچ گونه حقی نسبت به مالکیت در آن شرکت برای شما ایجاد نمیکند.

شما با خرید این اوراق مبلغی را در اختیار طرف مقابل قرار می‎دهید و طرف مقابل نیز در دوره‎هایی مشخص سود معینی(نرخ آن ثابت است) را به شما پرداخت می‎کند. در عین حال اصل پول خود را نیز پس از مدتی که به آن تاریخ سررسید اوراق قرضه می‎گویند، از طرف مقابل دریافت می‎کنید.

مشخصات اوراق بدهی

  1. سند بستانکاری: این سند، همان برگه‎ای است که به هنگام خرید اوراق قرضه از طرف صادرکننده آن به شما داده می‎شود و مانند یک رسید است که آن را در زمان سررسید باید به شرکت ارائه دهید تا اصل پول و سود آن به شما پرداخت شود.
  2. ارزش اسمی:

اصل مبلغی که در زمان واگذاری اوراق پرداخت می‎کنید و در تاریخ سررسید آن را دریافت می‎کنید، ارزش اسمی نامیده می‎شود.

  1. تاریخ سررسید:

تاریخی که در آن شما می‎توانید با ارائه سند بستانکاری به نهاد صادر کننده اصل (ارزش اسمی) را دریافت کنید، تاریخ سررسید نام دارد.

  1. قیمت فروش:

اگر به هر دلیلی شما نخواهید تا تاریخ سررسید برای دریافت ارزش اسمی صبر کند، میتوانید سهم خود را در بازار و با قیمت روز به خریدار دیگری بفروشید.

  1. نرخ سود اسمی:

به نرخ سودی که تا تاریخ سررسید و به صورت دوره ای( این دوره‎ها در اوراق مشخص شده‎اند) به دارندگان اوراق پرداخت می شود، نرخ سود اسمی می‎گوییم.

  1. وثیقه

صادرکننده اوراق جهت ضمانت اوراق منتشره باید ملک یا ساختمانی را به عنوان وثیقه معرفی کند. وثیقه برای همه شرکت‎ها لازم نیست. اگر یک شرکت در صنعت خود یک شرکت معتبر به حساب بیاید و صورت‎های مالی مشخصی داشته باشد، نیازی به وثیقه نیست.

  1. حق رای

این ویژگی تنها در برخی اوراق قرضه خاص دیده می‎شود و همالنطور که از نامش پیداست، دارندگان اوراق به واسطه آن می‎توانند در برخی از تصمیمات شرکت نظر دهند و حق رای دارند.

  1. امین دارندگان اوراق قرضه

به فردی که نقش واسطه بین صاحبان اوراق و صادرکننده آنها را دارد، امین دارندگان اوراق قرضه می‎گویند. در فروش‎های عمومی اوراق و زمانی که خریداران بسیار باشند، چنین فردی انتخاب می‎شود تا بر فعالیت‎های صادرکننده نظارت داشته باشد و از حقوق دارندگان محافظت کند.

انواع اوراق بدهی

اوراق قرضه

 این اوراق بر اساس معیار های مختلفی از جمله نرخ بهره، سررسید، شدت قابلیت تبدیل و تسعیر(نوسانات)، دسته بندی می شوند.

بر اساس نرخ بهره، دو دسته اوراق قرضه داریم:

  1. اوراق قرضه با نرخ سود ثابت

همانطور که از نامش پیداست، در دوره‎هایی که در اوراق مشخص شده است شما نرخ یا درصد ثابتی سود دریافت می‎کنید. اوراق قرضه رهنی و اوراق قرضه درآمدی از جمله اوراق با نرخ سود ثابت هستند.

  1. اوراق قرضه با نرخ سود شناور

دسته‎ای از اوراق قرضه وجود دارند که در دوره‎های معینی نرخ سود آنها مورد بازبینی قرار گرفته و سود پرداختی ممکن است در دوره‎های پرداخت سود، متفاوت باشد.

اوراق صکوک

در کشورهای مسلمان، این اوراق به نحوی جانشینی برای اوراق قرضه هستند هرچند در این کشورها هر دو نوع اوراق در معاملات استفاده می‎شوند. اوراق صکوک در واقع اوراق قرضه اسلامی هستند. اوراق صکوک خود باید دارای ارزش بوده و پشتوانه مالی داشته باشد. این اوراق برای جلوگیری از ربا پدید آمده است. اوراق صکوک در واقع نشانی از مالکیت بر یک دارایی است در حالیکه اوراق قرضه تنها نشان دهنده طلبکار بودن دارنده از صادرکننده اوراق قرضه است. انواع متخلفی از اوراق صکوک وجود که تنها استفاده از تعدادی از آنها رواج دارد. شایان ذکر است که این اوراق همانند اوراق قرضه در بازارهای ثانویه قابل نقد شدن دارند.

در ادامه به بررسی انواعی از اوراق صکوک می‎پردازیم.

  1. صکوک اجاره: به واسطه اوراق صکوک اجاره، دارنده به طور مشترک مالک قسمتی از یک دارایی معین است که منافع آن به موجب این قرارداد به شخص دیگری واگذار شده است. در چنین قراردادی وجود سه طرف لازم است: بانی، واسط و امین. انواع صکوک اجاره عبارتند از: اوراق اجاره تامین دارایی، اوراق اجاره تامین نقدینگی، اوراق اجاره جهت تشکیل شرکتهای لیزینگ و اوراق اجاره رهنی.
  2. اوراق سلف: از لحاظ مفهوم دقیقا برعکس نسیه است. در چنین قراردادی، منتشرکننده برای تامین منابع مالی تولید محصولات خود، اقدام به دریافت مبالغی از دارندگان اوراق سلف می‎کند و متعهد می‎شود در زمان معینی، محصولی را با شرایط مشخص شده تحویل دارندگان اوراق سلف دهد.
  3. اوراق مشارکت: به موجب این اوراق، بخشی از یک دارایی حقیقی که متعلق شخص حقیقی یا حقوقی دیگری است، متعلق به دارنده اوراق بوده و تا سررسید مشخص شده برای اوراق، هر نوع تغییر ارزش دارایی متوجه دارنده اوراق مشارکت است. اوراق مشارکت خود دو دسته هستند. این اوراق یا قابل تعویض با سهام هستند و یا قابل تبدیل به آن.

قراردادهای اختیار معامله، قراردادهای آتی، قراردادهای مزارعه، اوراق مرابحه، اوراق قرض‎الحسنه، اوراق وقفی، اوراق منفعت، اوراق جعاله، اوراق استصناع، اوراق مضاربه، اوراق مساقات، اوراق مشتقه و قرارداد معاوضه سایر اوراق صکوک هستند.

اوراق گواهی سپرده

این اوراق خود دسته هستند:

  1. گواهی سپرده مدت‌دار ویژه سرمایه‌گذاری عام: سپرده‎ای با مدت معین که در بانک افتتاح شده است و بانک گواهی‎ای با عنوان گواهی سپرده مدت‌دار ویژه سرمایه‌گذاری عام صادر می‏کند.
  2. گواهی سپرده مدت‌دار ویژه سرمایه‌گذاری خاص: سپرده‎ای که بانک به منظور تجهیز منابع و تأمین مالی طرح‌های جدید تولیدی، ساختمانی، خدماتی و نیز انجام طرح‌های سودآور  با سررسید مشخص افتتاح می‎کند و گواهی‎ای با عنوان گواهی سپرده مدت‌دار ویژه سرمایه‌گذاری خاص صادر می‎کند.

انواع اوراق بدهی بر اساس صادر کننده

اوراق بدهی دولتی: دولت ها برای تامین منابع مالی مورد نیاز برنامه هایشان، پرداخت حقوق و تامین بودجه اقدام به صدور این اوراق می‎کنند. طبیعتا هر چقدر یک کشور ثبات بیشتری داشته باشد، اوراق بدهی مربوط به دولتش سرمایه گذاری امنتری به حساب می‎آید.

اوراق بدهی شهرداری: این اوراق به منظور تامین منابع مورد نیاز عملیات ها و پروژه های عمرانی تحت نظر شهر ها، کشور ها صادر می شود.

اوراق بدهی شرکتی: این اوراق توسط موسسات مالی  وبه منظور تامین هزینه هایشان صادر می شود. ریسک این اوراق از اوراق دولتی بیشتر است و مالیات نیز به آن‎ها تعلق می‎گیرد اما سود بیشتری هم می توانند داشته باشند.

اوراق بدهی بر اساس زمان سررسید

  1. اوراق کوتاه‎مدت که زمان سررسید آن‎ها حداکثر ۵ سال است.
  2. اوراق میان‎مدت که زمان سررسید آن‎ها بین ۵ تا ۱۰ سال متفاوت است.
  3. اوراق بلند‎مدت که زمان سررسید آن‎ها حداقل ۱۰ سال است.

 

 

مزایا و معایب سرمایه‎گذاری در اوراق قرضه

مزایا معایب
ریسک بسیار پایین نسبت به سرمایه‎گذاری های مشابه عدم حق رای به جز در انواع خاصی از اوراق
در صورت ورشکستگی شرکت صاحبان اوراق، در اولویت شرکت برای پرداخت بدهی قرار می‎گیرند عدم کسب سود در صورت صعود قیمت سهام شرکت

چگونه در اوراق بدهی سرمایه‎گذاری کنیم؟

برای خرید اوراق بدهی باید نرخ سود سالیانه، ریسک نکول و ریسک نقدشوندگی را بررسی کنید.

ریسک نکول

ریسک نکول یعنی صادرکننده اوراق در تاریخ سررسید قادر به پرداخت ارزش اسمی یا همان اصل پول نباشد. ریسک نکول برای اوراق دولتی تقریبا صفر و برای شرکت‎ها بیشتر است. به همین دلیل علاوه بر اعتبار صادر کننده اوراق، باید ضامن اوراق را نیز در نظر داشته باشید.

ریسک نقدشوندگی

ریسک نقدشوندگی یعنی خریداری برای اوراق شما وجود نداشته باشد یا به سختی پیدا شود. در این مورد می‎توانید به حجم معاملات اوراق مورد نظر دقت کنید.

چگونه این اوراق را خریداری کنیم؟

  • اگر دولت صادرکننده اوراق بدهی باشد، شما می‎توانید با مراجعه بانک اقدام به خرید این اوراق کنید.
  • اوراق بدهی را در بازار بورس اوراق بهادار می‎توانید بخرید و این اوراق قابلیت معامله شدن قبل از تاریخ سررسید را دارند. اگر اوراق مشارکت در بازار پایه فرابورس عرضه شود، معاملات آن از طریق ثبت سفارش اینترنتی و از طریق کارگزاری صورت می‎گیرد. اطلاعیه‌های پذیره‌نویسی اوراق قابل معامله در فرابورس، قبل از انتشار اوراق بر روی سایت فرابورس برای عموم منتشر می‌شود.
  • خرید در میان دوره: این بدان معناست که شما بعد از پرداخت آخرین نوبت سود اقدام به خرید اوراق می‎کنید و علاوه بر ارزش اسمی، سود فاصله زمانی بین تاریخ خرید تا دوره آخری که سود پرداخت شده است را نیز می‎پردازید.
  • راه دیگر این است که در صندوق‎های سرمایه‎گذاری موجود و معتبر، اقدام به سرمایه‎گذاری در تعدادی از این اوراق بکنید. این راه ریسک کمتر و در عین حال، سود و بازده کمتری دارد.

اگر شما کد بورسی دارید، می‎توانید به سایت شرکت مدیریت فناوری بورس تهران به نشانی www.tsetmc.com مراجعه کنید. سپس از بخش مشخص شده در تصویر، اوراق بدهی را انتخاب کرده و در کارگزاری خود اقدام به معامله آن کنید.

 

 

همچنین با مراجعه به سایت اخزا به نشانیwww.ifb.ir مراجعه کرده و اوراق مالی مختلفی که در این سایت وجود دارد را بررسی و برای خرید آن ها اقدام کنید.

سرمایه‎گذاری در اوراق بدهی یکی از راه‎های با ریسک پایین برای سرمایه‎گذاری است. اسناد خزانه اسلامی به راحتی در بورس اوراق بهادار قابل معامله هستند و شما تنها به کد بورسی و یک کارگزاری نیاز دارید تا این اوراق را معامله کنید. راه‎های دیگری نیز مانند پذیره‎نویسی اوراق مشارکت نیز در متن اشاره شد. سرمایه‎گذاری در بازارهای مالی مختلف یکی از راه هایی است که ریسک سیستماتیک شما را کاهش می‎دهد و از از دست رفتن سرمایه شما جلوگیری می‎کند.

موفق و پیروز باشید.

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

بخش های ضروری علامت گذاری شده اند *