مشترک نیکوست شوید و از آخرین مقالات و تحلیل‌های حوزه سرمایه گذاری با خبر شوید

بلاگ نیک وست

اوراق اجاره چیست؟
آموزشی

اوراق اجاره چیست؟ 

اوراق اجاره از انواع اوراق بدهی بوده که یک شرکت برای تامین منابع مالی مورد نیازش اقدام به انتشار این اوراق می‎کند. این قرارداد از جمله اوراق بدهی با نرخ سود ثابت است و به موجب آن شرکت مذکور متعهد می‎شود که در دوره‎های زمانی معینی به دارندگان این اوراق سودی را پرداخت کند. همچنین این شرکت در تاریخ سررسید موظف بازپرداخت اصل پول به دارندگان اوراق می‎باشد.

در چنین قراردادی مفهومی به نام مالکیت مشاع برای دارندگان اوراق وجود دارد. به زبان ساده‎تر وقتی یک شرکت اقدام به انتشار این اوراق می‎کند، تا تاریخ سررسید همه دارندگان اوراق در مالکیت دارایی‎های خریداری شده توسط شرکت مذکور سهیم هستند. بر طبق قانون، دارایی‎هایی که توسط شرکت منتشرکننده خریداری می‎شوند، دارایی‎های ثابت هستند. نکته اخیر یکی از تفاوت‎های قابل توجه اوراق اجاره با اوراق مشارکت است. در اوراق مشارکت، منابع مالی جمع‎آوری شده صرف پروژه‎های عمرانی و یا پروژه‎های بزرگ می‎شود و در واقع در بهره‎برداری یک پروژه شما با طرف دیگر قرارداد مشارکت دارید.

ارکان اوراق اجاره

بر اساس تعریف، اوراق اجاره دارای ۸ رکن هستند:

  1. بانی: همان شرکتی است که برای تامین منابع مالی خود، از طریق واسط اقدام به انتشار اوراق می‎کند.
  2. واسط: نام دیگر نهاد واسط، عامل انتشار است که یک پل ارتباطی مهم بین بانی و سایر ارکان قرارداد است.
  3. خریداران: این افراد اوراق خریداری کرده و سرمایه‏ای را برای شرکت فراهم می‎کند تا ساختمان، تاسیسات، ابزارآلات و دارایی‎های ثابت مورد نیازش را تامین کند.
  4. متعهد: اگر اوراق عرضه شده به طور کامل به فروش نرسد، متعهد پذیره‎نویسی موظف است تا باقی اوراق را خریداری نماید.
  5. عامل پرداخت: عامل یا نهادی که وظیفه انتقال مبالغ مرتبط با قرارداد( یعنی سود و اصل پول) را بر عهده دارد.
  6. عامل فروش: بانک، موسسات مالی و یا کارگزاری‎هایی که از طرف نهاد واسط برای عرضه اوراق انتخاب شده است.
  7. ضامن: فرد یا نهادی که مستقل از بانی که متعهد می‎شود در صورت عدم اجرای تعهدات توسط بانی، آن‎ها را بر عهده گرفته تا در صورت لزوم و با توجه شرایط و میزان تعهدات انجام شده، سود و اصل پول خریداران را به آن‎ها بپردازد
  8. بازارگردان: بازارگردان نهادی است که نبض و جریان انتشار اوراق و خرید و فروش آن را تنظیم می‎کند. در واقع وظیفه این نهاد تنظیم عرضه و تقاضا است.

 

ریسک‎های اوراق اجاره

به طور کلی این اوراق نسبت به سهام ریسک بیشتر و نسبت به اوراق مشارکت، ریسک نسبتا بیشتری(از جهت از دست دادن سرمایه) دارند. در رابطه با اوراق اجاره ریسک‎هایی متوجه خریدار و ریسک‎هایی متوجه بانی است:

  • ریسکهای مربوط به خریدار: این ریسک ناشی از این است که دارایی‎های ثابت مانند یک ساختمان یا یک وسیله نقلیه باربری در گذر زمان دچار استهلاک می‎شوند. حتی این ریسک وجود دارد که دارایی مذکور در قرارداد دچار حریق یا سوانح دیگری شده و به طور کامل از بین برود. جهت مقابله با این ریسک، بانی باید اقدام به بیمه کردن دارایی خریداری شده کند. ریسک دیگر این اوراق به مانند سایر اوراق بدهی، ریسک نکول است. ریسک نکول به معنی عدم انجام تعهدات و وظایف از طرف بانی است.
  • ریسکهای مربوط به بانی: یکی از ریسک‎هایی که متوجه بانی است، این است که اوراق به میزان کافی به فروش نرسد. البته برای رفع این ریسک نهاد واسط اقدام به انعقاد قرارداد با متعهد می‎کند. ریسک دیگر برای بانی ریسک نقدشوندگی است.

 

انواع اوراق اجاره

بر اساس نوع قرارداد اجاره، دو نوع اوراق اجاره وجود دارد:

  1. اوراق اجاره عادی

زمانی که در قرارداد ذکر نشود که بانی باید دارایی مذکور را خریداری کند، پس از تاریخ سررسید نهاد واسط باید دارایی را به فروش برساند و اصل پول را بر اساس سهم مالکیت دارندگان به آنها پرداخت کند.

  1. اوراق اجاره به شرط تملیک

برخلاف اوراق اجاره عادی، در اوراق اجاره به شرط تملیک بانی باید دارایی مذکور را خریداری کند. در واقع در این قرارداد “شرط” می‎شود که بانی تا تاریخ سررسید باید دارایی مذکور را خریداری کند.

اوراق اجاره عادی نسبت به اوراق اجاره به شرط تملیک ریسک بیشتری برای سرمایه‎گذاری دارند. در حال حاضر در کشور تنها از اوراق اجاره به شرط تملیک استفاده می‎شود و سرمایه‎گذار از دریافت اصل پول خود اطمینان دارد.

بر اساس هدف انتشار، اوراق اجاره به سه دسته تقسیم می‎شوند:

  1. اوراق اجاره با هدف تامین دارایی

زمانی که یک شرکت به یک کالا یا دارایی نیاز دارد، از طریق نهاد واسط اقدام به انتشار اوراق اجاره می‎کند. خریداران مبلغی را به نهاد واسط پرداخته و اوراق را دریافت می‎کنند. حال نهاد واسط کالا یا همان دارایی مورد نیاز شرکت را خریداری کرده و آن را به شرکت مذکور اجاره می‎دهد. نهاد واسط نیز یا از طریق عامل پرداخت(در صورت وجود) یا خودش اقدام به پرداخت سود(همان اجاره‎ای که از شرکت دریافت کرده است) در بازه‎های زمانی معین به خریداران می‎کند. در تاریخ سررسید اوراق، بسته به نوع قرارداد اجاره که عادی باشد یا به شرط تملیک، اصل پول به خریداران بازپرداخت می‎شود. اگر قرارداد عادی باشد، نهاد واسط باید دارایی مذکور را فروخته و اصل پول را تامین کند. اگر هم قرارداد به شرط تملیک باشد، شرکت باید دارایی مذکور را خریداری کند.

  1. اوراق اجاره با هدف تامین نقدینگی

زمانی که شرکت به وجه نقد( و نه کالا) نیاز داشته باشد، دارایی خودش را به نهاد واسط می‎فروشد. نهاد واسط وجه نقد لازم برای این خرید را از خریداران دریافت می‎کند. سپس نهاد واسط همین دارایی را به شرکت مذکور اجاره می‎دهد. از این روش شرکت‎ها برای پیشبرد طرح‎های توسعه خود استفاده می‎کنند.

  1. اوراق اجاره رهنی

نهادهایی که از این نوع قرارداد استفاده می‎کنند(بانی)، معمولا بانک‎ها، موسسات مالی و لیزینگ‎ها هستند. بانی دارایی خود را قبلا تحت قرارداد اجاره به شرط تملیک به فرد یا افرادی دیگر واگذار کرده است. حال نهاد واسط با جمع‎آوری نقدینگی از خریداران، دارایی تحت تملک بانک را خریداری می‎کند و بانی دیگر حقی در آن دارایی ندارد.

لازم به ذکر است که اجاره‎بها یا همان سودی که باید به خریداران پرداخت شود، از طریق شرکت طرف قرارداد به شرکت سپرده گذاری مرکزی پرداخت شده و شرکت نامبرده سود را به خریداران می‎پردازد.

آیا اوراق اجاره در بازار بورس قابل معامله هستند؟

بله. یکی از قابلیت‎هایی که این اوراق دارند، امکان خرید و فروش آنها در بازار ثانویه بورس است و اگر دارنده اوراق نخواهد تا زمان سررسید برای دریافت اصل پول خود صبر کند، می‎تواند آنها را در این بازار به فروش برساند.

به طور کلی اوراق اجاره توسط نهاد واسط یا در بانک یا در بازار سرمایه منتشر می‎شود. اگر نهاد واسط بخواهد اوراق را در بازار بورس عرضه کند، باید ابتدا مدارک و مستندات لازم را به سازمان بورس ارسال کند. حال سازمان بورس با بررسی مستندات ارسالی، اجازه صدور این اوراق را به نهاد واسط می‎دهد و بقیه مراحل مشابه آنچه در بخش‎های قبل توضیح داده شد، طی می‎شود.

منظور از بازار ثانویه بورس چیست؟

به طور کلی بازار سرمایه را می‎توان متشکل از دو بازار دانست:

  1. بازار اولیه: بازاری که اوراق مربوط به یک شرکت برای اولین بار عرضه شده و افراد از طریق پذیره‏نویسی اقدام به خرید این اوراق می‎کنند، بازار اولیه نامیده می‎شود. نمونه عرضه در این بازار، فروش صندوق ETF توسط دولت به مردم بود.
  2. بازار ثانویه: بازاری که اوراق معامله شده در بازار اولیه، در آن مجددا مورد معامله قرار می‎گیرد بازار ثانویه نام دارد. معاملات بعدی صندوق ETF که قیمت آن تا ۲۰ هزار تومان به ازای هر واحد بالا رفت، نمونه‎ای از معامله در بازار ثانویه است.

پس اگر شما نخواهید اوراق اجاره خریداری شده را تا تاریخ سررسید مشخص شده نگهداری کنید، می‎توانید آن را در این بازار به فروش برسانید. در تصویر زیر نمونه‎ای از اوراق اجاره قابل معامله در بازار بورس را مشاهده می‎کنید.( در سایت www.tsetmc.com با انتخاب اوراق بدهی می‎توانید انواع اوراق بدهی از جمله صکوک اجاره را مشاهده کنید)

 

 

با مراجعه به سایت فرابورس ایران به نشانی www.ifb.com با جستجوی اوراق اجاره، می‎توانید اوراق قابل معامله را در فرابورس را نیز مشاهده کنید.

 

 

همچنین در سایت بورس ایران به نشانیwww.tse.ir  و با جستجوی عبارت اجاره، اوراق صکوک اجاره را مشاهده می‎کنید که اول نام آنها “ص” درج شده است(به عنوان مثال صگل).

 

 

اوراق اجاره را از کجا بخریم؟

  • یکی از محل‎هایی که شما می‎توانید اقدام به خرید اوراق اجاره کنید، در بازار بورس است و شما تنها به یک کد معاملاتی و ثبت نام در یک کارگزاری معتبر نیاز دارید.
  • راه دیگر هم شرکت در پذیره‎نویسی‎های اعلام شده از طریق بانک ها است.

سخن پایانی

اوراق اجاره یکی دیگر از اوراق بهادار قابل سرمایه‎گذاری هستند که در این مقاله راجع به آن توضیحاتی داده شد. یکی از دلایل جذابیت اوراق اجاره ( و اوراق مشارکت) این است که سود اوراق، از مالیات معاف است. اوراق اجاره از آنجا که یک پشتوانه مالی مشخص دارند(مثلا ساختمان خریداری شده توسط نهاد واسط)، از اوراق اسلامی یا صکوک به حساب می‎آید و مشمول قاعده ربا نیست. با وجود اینکه سود این اوراق از سود سهام ممکن است کمتر باشد، اما ریسک آن هم کمتر است. در عین حال برتری اوراق اجاره نسبت به سپرده‎های بانکی در این است که برای کسب سود از سپرده‎ بانکی، نباید تا مدت زمان تعیین شده پول خود را برداشت کنید. در حالیکه با داشتن اوراق بدهی می‎توانید آن ها را در بازار سرمایه معامله کنید. سود اوراق اجاره معمولا در حدود سود اوراق مشارکت و گاهی نیز از آن بیشتر است.

موفق و پیروز باشید.

 

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

بخش های ضروری علامت گذاری شده اند *